Venezuela petrolü, ABD’nin yarım asırdan fazladır göz diktiği bir yeraltı kaynağı. ABD yönetimi Venezuela’yı “petrollerini yasa dışı almakla” suçlasa da Venezuela hükümeti, on yıllar önce petrol sektörünü millileştirme sürecinden etkilenen firmalara tazminatlar ödemeye mecbur bırakıldı. Ancak ülkeye abluka uygulayan emperyalizm, bunları hiçbir zaman yeterli görmedi.
ABD Başkanı Donald Trump’ın “petrol çalmakla” suçladığı Venezuela, petrol sektörünün millileştirilmesiyle başlayan yaklaşık 50 yıl zarfında ABD’li şirketlere milyarlarca dolar ödeme yapsa da ödediği tazminatlar emperyalistler tarafından yeterli bulunmadı.
Washington Post’un haberine göre, Venezuela’da 1908’den 1935’e kadar ülkeyi yöneten Juan Vicente Gomez, üç yabancı petrol şirketine Venezuela pazarının yüzde 98’ini kontrol etme hakkı veren imtiyazlar verdi.
O dönem, dünyanın en büyük ikinci petrol üreticisi ve en büyük ihracatçısı haline gelen Venezuela’da petrol, ülkenin toplam ihracatının yüzde 90’ından fazlasını oluşturuyordu.
Ancak Gomez’in halefleri, ülkenin ekonomisi üzerinde daha fazla söz hakkına sahip olmak istedi. Eski Devlet Başkanı Isaias Medina Angarita döneminde, 1943’te yabancı petrol firmalarının elde ettikleri kârın yarısını hükümete vermelerini gerektiren bir yasa çıkarıldı.
Ardından, Venezuela’da o dönem ABD’li Exxon ve Mobil gibi yüzlerce özel ve yabancı firmanın işlettiği petrol rezervlerini 1976’da millileştirmek için petrolün arama, üretim, rafinaj ve ihracatını devlete ait petrol şirketi Petroleos de Venezuela S.A. (PDVSA) devraldı.
KIRILMA ANI: CHAVEZ İKTİDARI
Venezuela’da Hugo Chavez’in devlet başkanı seçilmesinin ardından 2007’den itibaren devletin petrol sektöründeki payı artırıldı.
ABD Başkanı Donald Trump, 18 Aralık 2025’te Venezuela’ya ilişkin, “Tüm enerji haklarımızı elimizden aldılar. Kısa bir süre önce tüm petrolümüzü yasa dışı olarak aldılar.” ifadelerini kullansa da Venezuela’da petrol sektörünün millileştirilmesi, yönetimin on yıllar süren çabalarının sonucu olarak görülüyor.
YABANCI FİRMALARIN TAZMİNAT ARAYIŞI
Venezuela’daki millileştirme sürecinden, 1999’da birleşen ABD’li petrol firmaları Exxon ve Mobil’in yanı sıra 1984’te Chevron adını alan Gulf Oil firması ve Hollanda merkezli Shell olumsuz etkilendi.
Dönemin gazetelerine göre, Venezuela’da ham petrol üretiminin yüzde 70’inden fazlasından sorumlu olan bu firmalar, yaklaşık 5 milyar dolar kaybetti ancak her birine 1 milyar dolar tazminat ödendi.
Millileştirme sürecinde ExxonMobil ve ConocoPhillips firmaları yeni sözleşme şartlarını kabul etmedi ve tahkim yoluyla yaklaşık 40 milyar dolar tazminat talep etti.
Chevron ve İspanya merkezli Repsol gibi firmalar ise yeni anlaşmalarla Venezuela’da kaldı. Chevron, Venezuela’da faaliyetlerini yürütmeye devam eden tek ABD’li şirket oldu.
Ardından, Uluslararası Ticaret Odası, 2012’de ExxonMobil’e 908 milyon dolar ve 2018’de ConocoPhillips’e 2 milyar dolar tazminat ödenmesine karar verdi. Dünya Bankasına bağlı Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıklarının Çözümlenmesi Merkezi, 2014’te ExxonMobil’e 1,6 milyar dolar ve 2019’da ConocoPhillips’e 8,7 milyar dolar tazminat ödenmesine karar verdi.Hiper enflasyon ve yaptırımlar nedeniyle ekonomik sıkıntı çeken Venezuela henüz bu tazminatların tamamını ödemedi.
EN BÜYÜK ALICI ÇİN
Venezuela, İran, Irak, Kuveyt ve Suudi Arabistan ile birlikte Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nün (OPEC) kurucu üyeleri arasında yer alıyor.
Sektördeki olumsuz tabloya rağmen petrol ihracatı, Venezuela’nın başlıca gelir kaynağı olmaya devam ediyor.
Geçmişte ABD, Venezuela petrolünün en büyük alıcısı konumundayken, yaptırımların devreye girmesinin ardından Çin ülkenin en büyük petrol müşterisi haline geldi.
ABD’nin son saldırılarının Venezuela petrol endüstrisi açısından tarihi bir gelişme olabileceği değerlendirilirken, bunun küresel petrol piyasalarını nasıl etkileyeceği belirsizliğini koruyor.
Petrol piyasalarında hafta sonunda işlem yapılmaması nedeniyle, ABD’nin Venezuela’daki saldırılarının fiyatlara yansımasının gelecek günlerde netleşmesi bekleniyor.
