Tüketim harcamaları enflasyonun gelir grupları arasındaki uçurumu derinleştirdiğini ortaya koydu. En yoksul kesim bütçenin yüzde 67,9’unu gıda ve barınmaya ayırdı. 100 liralık eğitim harcamasının 78,9 lirasını en zenginler yaptı.
Yurttaşların harcamaları gıda ve konutta sıkıştı. Düşük gelirli hanelerin harcamasının yüzde 67,9’unu sadece gıda ve barınma harcamaları oluşturdu. Veriler, yüksek enflasyonun düşük gelirli hanelerin harcamalarına yansımasını gözler önüne serdi.
TÜİK, 2025 yılına dair Hanehalkı Tüketim Harcaması verilerini yayımladı. Ülke genelinde hanehalklarının tüketim amaçlı yaptığı harcamalar içinde en yüksek payı yüzde 29,3 ile konut ve kira harcamaları alırken ikinci sıraya yüzde 20,5 ile ulaştırma harcamaları, üçüncü sıraya ise yüzde 17,3 ile gıda ve alkolsüz içecekler harcaması yerleşti.
Ancak derinleşen yoksulluk ve gelir dağılımındaki bozukluk tüketim kalıplarına da yansıdı. Düşük gelirli haneler, yüksek gelirlilere göre gıdaya iki kattan daha fazla pay ayırdı. Gelir gruplarına göre harcama türleri en düşük gelir grubunda yer alan yüzde 20’lik kesimin, konut ve kira harcamalarına yüzde 38,7, gıda ve alkolsüz içecekler harcamalarına yüzde 29,2 ve ulaştırma harcamalarına yüzde 8,6 pay ayırdığı görüldü. 2024’te konut ve kiraya yapılan harcama bu grupta yüzde 33,2 pay alırken bir yılda 5,5 puan birden arttı.
2025 yılında tüm gelir gruplarında barınma harcaması bütçeyi daha çok zorladı. 2024 yılında en yüksek gelire sahip kesimin bütçesindeki en büyük harcama kalemini oluşturan ulaştırmanın yerini 2025 yılında konut ve kira harcamaları aldı. En yüksek gelirliler 100 liralık tüketim harcamalarının 25,7’sini konut ve kiraya ayırdı. Harcamalarda yüzde 25’lik payı ulaştırma, yüzde 12,4’lük payı ise gıda oluşturdu. En yüksek gelirliler tüketim harcamalarında 100 liralık harcamalarının 63,1’ini gıda, barınma ve ulaştırma için ayırdı. En yoksul yüzde 20’lik gelir grubundaki haneler ise tüketim harcamalarının yüzde 76,5’ini bu üç kalemde gerçekleştirdi.
HER ŞEY SINIFSAL
Tüketim harcaması türlerinin gelir guruplarına dağılımı ise sınıfsal ayrımı gözler önüne serdi. Toplam tüketim harcamaların yüzde 47,2’sini en yüksek gelirli kesim yaptı. Yoksul haneler tüketimin yalnızca yüzde 6’sını gerçekleştirdi.
Harcamadaki uçurum ise eğitimde, eğlence ve kültürde, lokanta ve otellerde, giyim ve ayakkabıda daha da belirginleşti. Tüketim harcaması yüzde 20’lik gelir gruplarına göre 100 liralık eğlence, spor ve kültür harcamasının sadece 1,7’sini en yoksullar gerçekleştirirken 60’ını en zenginler harcadı.
Her 100 liralık eğitim harcamasının 78,9’unu zenginler, 0,3’ünü ise en yoksul yüzde 20’lik gelir grubundaki haneler gerçekleştiriyor.
SERVET VERGİSİ GEREKLİ
Örneğin tüketim harcamalarında dengelemeyi sağlamak için devlet en zengin kesimi servet benzeri vergileyerek yüzde 80 nüfusu, özellikle temel harcamalarını karşılamada zorlanan en düşük yüzde 20 ve üstündeki yüzde 20’lik kesimi rahatlatabilir. Zira durum vahim ve mevcut neoliberal dezenflasyon politikası bu durumu daha da vahimleştirebilir. Enflasyonun yüksek gelirli kesimin tüketim harcaması daraltılmadan düşürülmesi de zorlaşıyor. Özellikle hizmet ve ulaştırma enflasyondaki artış hızı bunun bir sonucu. Yoksulluğun artışıyla gelen küçük büyüme hızları ve enflasyondaki seyrin devamı en kötünün geride kalmadığını anlatıyor bize.
